Mobile & Web September 21, 2018

Zo pak je je digitale verslaving aan

Thomas Smolders

Resident Writer

In De Krook, de Gentse bibliotheek van de toekomst, zit een jongen op de begane grond op zijn smartphone te tokkelen. Hij steekt het toestel weg, om het nog geen twee minuten later weer boven te halen. Een ritueel waarin velen zich ongetwijfeld zullen herkennen.

Drie verdiepingen hoger zit een team wetenschappers onderzoek te voeren naar die verslavende rituelen. Dat doen ze als lid van imec, een wereldspeler op vlak van R&D en innovatie in nanoelektronica en digitale technologieën, die nauw verbonden is aan de Vlaamse universiteiten.



‘Digibesitas’

Al jaren publiceert imec de Digimeter, een rapport met cijfers over hoe Vlamingen met technologie omgaan. Zo staat er dit jaar in het rapport dat 78 procent van hen een smartphone heeft en 18 procent een slimme wearable. 

‘Dat onderzoek is gebaseerd op pure zelfrapportering van 2500 mensen’, vertelt professor Lieven De Marez. Het rapport geeft vooral een beeld van de adoptie van bepaalde toestellen, maar De Marez merkt na jarenlange onderzoeken ook duidelijke trends die opkomen. ‘Steeds meer zie ik mensen een haat-liefdeverhouding met hun smartphone hebben en hun gedrag onder controle willen krijgen. Een beetje zoals je een hond wil africhten: door regels op te stellen over wat wel en niet mag leert zo’n beest bijvoorbeeld dat het niet aan tafel mag eten. Hetzelfde geldt voor een smartphone, die we nu vaak overal gebruiken bij gebrek aan duidelijke regels.’

'De Vlaming spendeert gemiddeld 171 minuten per dag op zijn smartphone. Zo’n 66 keer nemen we onze telefoon vast, waarvan 39,5 procent van de keren één app geopend wordt.'

Lieven De Marez

In lezingen en interviews heeft De Marez het vaak over digibesitas, een referentie aan obesitas. ‘Om daarmee om te gaan zijn er drie mogelijke pistes. Een eerste is die van de zelfregulering. Je legt jezelf in het wilde weg regels op, waardoor de kans groot is om in oude gewoontes te vervallen. Een tweede piste is een bepaalde structuur gaan volgen, zoals een dieet. Dat is al iets beter, maar vaak zie je dat het gedaan is van zodra die wegvalt. Daarnaast is zo’n structuur nooit helemaal gepersonaliseerd. Wat voor een ander werkt, doet dat voor jou misschien niet.’

Daarom pleit de professor voor de derde piste: die van de professionele hulp. ‘Samen met een expert ga je naar je gedrag kijken om bepaalde patronen te zoeken en vervolgens een paar zeer specifieke elementen veranderen. Met een paar kleine ingrepen kan je vaak al een groot effect bereiken.’

Het grote probleem, zo klinkt het, is dat mensen meestal niet weten waar ze tijd aan spenderen wanneer ze hun smartphone gebruiken. Vaak gaat het om onbewuste patronen of bekijken we onze gsm zonder daadwerkelijk iets te doen. Wanneer je dan met zelfrapportering zou werken, zoals bij de Digimeter, krijg je een volledig vertekend beeld.

Het belang van context

Om dat gedrag nog beter in kaart te brengen klopte imec bij In The Pocket en de Brugse data visualiser Bits of Love aan om samen een tool te bouwen. Het resultaat is MobileDNA, een Android-applicatie die sinds januari 2018 beschikbaar is. Door die tool te installeren en hun smartphone te gebruiken zoals ze normaal zouden doen, krijgen mensen inzicht in hoe ze met het toestel omspringen. Zo zien ze na verloop van tijd hoeveel meldingen ze krijgen, welke apps ze vaak gebruiken en wanneer ze naar hun smartphone grijpen.

‘Wat daarbij belangrijk is, is dat we de volledige context in kaart kunnen brengen’, zegt De Marez. ‘Vaak vertoont het gedrag van mensen namelijk ‘treintjes’: ze openen een aantal apps steeds in dezelfde volgorde. Eerst Instagram, dan de app van Zalando en ten slotte een mobile banking app, bijvoorbeeld. In de literatuur is dat gedrag al vaak beschreven omdat men vermoedde dat het bestond, maar nu krijgen we er duidelijk inzicht in.’

Het is die context die MobileDNA zo interessant maakt. De voorbije maanden hebben verschillende techbedrijven namelijk gelijkaardige diensten gelanceerd, om in te spelen op de vraag naar meer digital wellbeing. ‘Voor mij vallen die tools vooral onder PR en corporate social responsibility. Als jij bijvoorbeeld op een tool van Facebook te zien krijgt dat je 53 minuten per dag op het platform spendeert, weet je nog altijd niets als er geen rekening wordt gehouden met de context. Stel dat die 53 minuten ‘s avonds zijn wanneer je ontspannend in de zetel naar televisie zit te kijken is er niets aan de hand, wanneer die tijdens de kantooruren zijn, kan het problematischer worden.’

'Als jij op een tool van Facebook te zien krijgt dat je 53 minuten per dag op het platform spendeert, weet je nog altijd niets als er geen rekening wordt gehouden met de context.'

Lieven De Marez



Data

MobileDNA werd enerzijds gelanceerd om mensen bewust te maken van hun relatie met de smartphone, maar vormt anderzijds ook een bron van (geanonimiseerde) informatie die de onderzoekers kunnen gebruiken.

‘Nu meer dan 7.000 mensen de tool gebruiken, krijgen we een zeer duidelijk beeld van het gedrag. De Vlaming spendeert bijvoorbeeld gemiddeld 171 minuten per dag op zijn smartphone. Zo’n 66 keer nemen we onze telefoon vast, waarvan 39,5 procent van de keren één app geopend wordt. Bij de overige 60,5 procent is er sprake van die zogenaamde ‘treintjes’ die uit gemiddeld 3,8 applicaties bestaan.’

Een volgende stap wordt onderzoeken welke remedies het beste werken voor de verschillende gebruikers. ‘Voor sommigen volstaat het misschien om één specifieke app te verwijderen, terwijl een ander drastischere maatregelen moet nemen. In de toekomst willen we ook andere variabelen bij het platform betrekken. Stress zou bijvoorbeeld een interessante factor zijn: wanneer grijpt iemand naar een smartphone? En welk effect hebben notificaties op onze gemoedstoestand?’